على محمدى خراسانى
232
شرح منطق مظفر (فارسى)
و لذا ديرتر به آن منتقل مىشود . مثلا نسبت عدد 2 به 4 با نسبت عدد 13 به 26 هردو نسبت 1 / 2 است ولى دو نصف چهار است ، تصديقش به مراتب راحتتر است تا اينكه بگوئيم : سيزده نصف بيست و شش است . يا مثلا نسبت 3 به 12 و نسبت 17 به 68 نسبت ربع و 1 / 4 است ولى انتقال به نسبت اوّل ، به مراتب سريعتر از انتقال به نسبت دوم است ، و شكى نيست كه همهء بديهيات ، در يك رتبه نيستند بلكه از حيث ظهور و خفاء فرق دارند . در خاتمه سخنى را از مرحوم علامّه نقل مىكنيم : و هذه الاربعة ( حدسيات ، متواترات ، فطريات ، تجربيات ) ليست من المبادى ، لتوقّفها على وسائط و مبادى غيرها ، و لانّها غير عامّة لاختلاف العقلاء فيها . و المعتمد انّما هو الاوليّات ، فّان المحسوسات ايضا غير مشتركة بين العقلاء . « 1 » پس مهمترين قسم همان بديهيات اوّليه يا اوليّات هستند .
--> ( 1 ) . الجوهر النضيد ، ص 202 .